Menu
Rząd chce zlikwidować białe plamy na mapie transportowej Polski

Rząd chce zlikwidować białe plamy na mapie transportowej Polski

2018-02-22

Rząd pracuje nad projektem zmian w ustawie o publicznym transporcie zbiorowym, którego celem jest rozwiązanie problemu wykluczenia komunikacyjnego w Polsce. Obecnie ponad pół miliona Polaków ma problem z dojazdem do pracy i szkoły z powodu braku komunikacji publicznej w gminie. Z problemami komunikacyjnymi zmagają się całe regiony, które liczą na poprawę m.in. w zakresie transportu kolejowego.

Jeszcze na początku lat 90. Polska miała gęstą sieć połączeń kolejowych oraz autobusowych realizowanych przez PKS, dzięki której można było za pomocą komunikacji zbiorowej dotrzeć praktycznie do każdej miejscowości w kraju. Reformy systemu transportu publicznego po 1989 r. realizowano wg modelu liberalnego, co oznaczało urynkowienie usług i prywatyzację przedsiębiorstw przewozowych. Przyniosło to dwojaki skutek. Z jednej strony w regionach gęsto zaludnionych nastąpiła poprawa jakości usług, dzięki pojawieniu się licznych prywatnych przewoźników, którzy obsługują trasy z dużą frekwencją pasażerską. Z drugiej strony w wielu rejonach o małym zaludnieniu i dużych odległościach między przystankami komunikacja publiczna zaniknęła niemal całkowicie. Prywatnym firmom nie opłacało się uruchomienie połączeń na trasach, z których korzysta mało pasażerów, a samorządy nie były zainteresowane dotowaniem deficytowych przewozów. Duży regres nastąpił też na kolei regionalnej — od końca lat 80-tych zlikwidowano w Polsce prawie 5 tys. km linii kolejowych, a sieć połączeń pasażerskich, szczególnie w północnej i zachodniej części kraju, uległa znacznej redukcji. Samorządy wojewódzkie skupiły się w tym czasie na kolejach aglomeracyjnych, które od kilku lat szybko się rozwijają.

Powiaty wykluczone transportowo

Skutkiem nierównomiernego rozwoju transportu publicznego w Polsce jest pojawienie się obszarów wykluczenia komunikacyjnego. Można wyróżnić kilka form tego zjawiska. Największy problem dotyczy słabo zaludnionych gmin, w których znajdują się sołectwa, do których nie dociera żadna forma komunikacji zbiorowej publicznej ani prywatnej. W efekcie, jak informuje Instytut Spraw Obywatelskich, ponad pół miliona Polaków ma problem z codziennym dojazdem do pracy lub szkoły. Jest to bardzo niekorzystna sytuacja – jej skutkiem są duże problemy społeczne, takie jak trwałe bezrobocie i spowolniony rozwój gospodarczy regionów. Przykładem omawianego wykluczenia jest rejon Bieszczad, w którym połączenia kolejowe zredukowano do kilku pociągów weekendowych, a przewozy autobusowe, obsługujące mieszkańców powiatów leskiego, bieszczadzkiego, sanockiego i brzozowskiego, zawieszono w lipcu 2017 r., kiedy z obsługi tras na tym obszarze zrezygnowała spółka Arriva. Jak wskazuje Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN 20 proc. sołectw w Polsce jest pozbawionych transportu zbiorowego.

W niektórych regionach problem wykluczenia komunikacyjnego przybiera mniej dramatyczną postać, jednak jest ciągle widoczny. Wiele miast powiatowych zostało w latach 90-tych i dwutysięcznych odciętych od kolei pasażerskiej. Dużo przedsiębiorstw PKS zbankrutowało. Często zdarza się, że do danego miasta dociera kolej lub dalekobieżny autobus, ale liczba połączeń jest mała i niemożliwe są przesiadki na pociągi do innych regionów. Z badań Szkoły Głównej Handlowej wynika, że ogółem od momentu wstąpienia Polski do UE liczba połączeń komunikacji zbiorowej w naszym kraju spadła o 40 proc.

Samorządy nie wspierają transportu

Na powyższe problemy zwróciła uwagę w 2016 r. Najwyższa Izba Kontroli w raporcie o funkcjonowaniu regionalnego publicznego transportu zbiorowego. Jak wskazała Izba, samorządy nie są zainteresowane organizowaniem publicznego transportu zbiorowego dla mieszkańców, a ograniczają się jedynie do działań administracyjnych, czyli m.in. wydawania zezwoleń i określania przystanków komunikacyjnych. Według NIK podstawową przyczyną, dla której samorządy nie organizują przewozów, jest brak pieniędzy. Ponadto polska ustawa o publicznym transporcie zbiorowym nie pozwala na przyznawanie przewoźnikom działającym na określonych liniach tzw. prawa wyłącznego (czyli prawa umożliwiającego wykonywanie przewozów na danej linii komunikacyjnej przez jednego przewoźnika). Jest to sprzeczne z przepisami Unii Europejskiej, które dążą do wprowadzania w komunikacji zbiorowej tzw. konkurencji regulowanej.

Szczególną rolę w zapewnieniu dostępności pełni komunikacyjnej kolej powinna być kręgosłupem transportu zbiorowego. Niestety polskie koleje nie wypełniają tego zadania dostatecznie. Jak wskazuje Instytut Spraw Obywatelskich poprawę przynieść mógłby wspólny bilet na kolei, którego utworzenie zapowiadane jest przez resort infrastruktury od lat. Oprócz taryfy biletowej problemem jest także spójność siatki połączeń, którą naruszyły likwidacje linii kolejowych. Wykluczenie transportowe pojawia się także w gminach zlokalizowanych na granicach województw, gdzie pojawił się problem z tzw. połączeniami stykowymi. Taka sytuacja dotyczy np. linii kolejowej nr 6 między Małkinią a Szepietowem na granicy województw podlaskiego i mazowieckiego.

Miasta chcą powrotu pociągów

Na dostępność do transportu kolejowego zwracają uwagę także samorządy. W Polsce znajdują się 44 miasta pozbawione dostępu do kolei pasażerskiej. W wielu przypadkach władze miast starają się o przywrócenie pociągów osobowych. Dotyczy to m.in. Jastrzębia Zdroju, które jest największym miastem bez kolei pasażerskiej w Polsce. Radni tego miasta już w 2013 r. podjęli starania o przywrócenie połączeń kolejowych do Katowic. W ostatnich latach pociągi pasażerskie wróciły na część linii na Dolnym Śląsku, Podkarpaciu i w Małopolsce. Dzięki rewitalizacji linii kolejowych realizowanych obecnie przez PKP PLK szansa na przywrócenie połączeń pojawi się m.in. w Lubinie, który liczy 73 tys. mieszkańców i jest drugim co do wielkości miastem bez kolei pasażerskiej w kraju.

Nowelizacja wspomoże samorządy

Z problemem wykluczenia komunikacyjnego postanowiło zmierzyć się Ministerstwo Infrastruktury, które przygotowuje nowelizację ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. W zakresie transportu kolejowego podstawowym celem planowanych zmian jest zapewnienie zgodności przepisów prawa krajowego z prawem Unii Europejskiej poprzez dostosowanie przepisów ustawy o publicznym transporcie zbiorowym do przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/2338 z 14 grudnia 2016 r., zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1370/2007 w odniesieniu do otwarcia rynku krajowych usług kolejowego transportu pasażerskiego.

– Celem nowych przepisów jest udzielanie zamówień prowadzących do zawarcia umów o świadczenie usług publicznych w zakresie pasażerskiego transportu kolejowego na podstawie konkurencyjnej procedury przetargowej, otwartej dla wszystkich zainteresowanych podmiotów, sprawiedliwej oraz zgodnej z zasadami przejrzystości i niedyskryminacji. Ponadto nowe przepisy będą służyć podniesieniu jakości, sprawności i efektywności usług publicznych w pasażerskim transporcie kolejowym oraz przyczyniać się do budowania wizerunku transportu kolejowego jako wiarygodnej alternatywy dla innych rodzajów transportu, szczególnie pod względem ceny i jakości – poinformował Szymon Huptyś, rzecznik prasowy Ministerstwa Infrastruktury.

MI chce m.in. zachęcić województwa do poprawy „połączeń stykowych” na granicy województw, aby zapewnić spójność sieci komunikacyjnej kraju. Problem ten zostanie uwzględniony w krajowym planie transportowym opracowanym przez ministra infrastruktury i budownictwa. Planowana nowelizacja ustawy zawiera szczegółowe zalecenie dla samorządu województwa odnośnie do przewozów do sąsiednich województw, które ma zawierać plan transportowy opracowywany przez ministra właściwego ds. transportu. Ponadto wprowadza się zmiany mające na celu stworzenie mechanizmu zachęt wobec samorządów województw do zapewnienia lokalnych połączeń kolejowych na granicach województw. Natomiast jak wyjaśnia MI, w zakresie organizowania przewozów wojewódzkich wszelkie kompetencje pozostają niezmienne, to do zadań samorządów nadal będzie należało zapewnienie komunikacji kolejowej na obszarze województwa.

Autobusy w każdej gminie

Ministerstwo planuje podjąć także inne działania w celu wyeliminowania tzw. białych plam transportowych w rejonach, w których regularna komunikacja autobusowa nie istnieje lub nie zaspokaja lokalnych potrzeb mieszkańców. W zakresie transportu drogowego projekt przewiduje m.in. tworzenie pakietów linii komunikacyjnych ujętych w planach transportowych, gdzie zasadniczą rolę w kształtowaniu transportu zbiorowego na obszarze kraju w przewozach autobusowych przypisano samorządom. Pakiety linii komunikacyjnych składają się z co najmniej jednej linii o dużym potoku pasażerskim i co najmniej jednej linii o małym potoku pasażerskim, rozłożonych równomiernie pomiędzy poszczególne pakiety.

– Rozwiązanie takie pozwoli na uruchamianie połączeń autobusowych i dojazd do miejscowości, które nie były obsługiwane dotąd przez przewoźników ze względu na niską opłacalność takiego przedsięwzięcia – zapewnił Szymon Huptyś.

Nowością dla organizatorów transportu będzie obowiązek opracowywania niezależnie od liczby mieszkańców planu transportowego. Takie rozwiązanie ma na celu zapewnienie możliwości planowania, tworzenia i rozwoju komunikacji publicznej na obszarach wykluczonych komunikacyjnie. Plany transportowe zostaną ograniczone do niezbędnego minimum, co niewątpliwie wpłynie na zmniejszenie obciążeń administracyjnych i kosztów związanych z opracowywaniem tych planów. MI planuje gruntowną reformę organizacji i funkcjonowania rynku publicznego transportu zbiorowego, a kształt proponowanych zmian będzie również stanowił odpowiedź na zalecenia Najwyższej Izby Kontroli.

 

Łukasz Kuś

Artykuł pierwotnie ukazał się w Raporcie Kolejowym 6/2017

INNE Z KATEGORII "polecamy"

Klauzula informacyjna dotycząca posiadanych danych osobowych oraz ich przetwarzaniu.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. informuję, iż:

  1. Administratorem Pana/Pani danych osobowych jest Polska Izba Producentów Urządzeń i Usług na Rzecz Kolei z siedzibą w Bydgoszczy, ul. Jana Karola Chodkiewicza 17.
  2. Administrator nie wyznaczył Inspektora Danych Osobowych.
  3. Administrator pozyskuje dane wyłącznie bezpośrednio.
  4. Pana/Pani dane osobowe przetwarzane będą tylko i wyłącznie w celu i zakresie niezbędnym do realizacji kontraktów handlowych. Po zakończeniu ich trwania w innych zgodnych z prawem celach np. w celu zabezpieczenia ewentualnych roszczeń oraz reklamacji.
    a) Pana/Pani dane osobowe będą przekazywane firmom zewnętrznym w celu zabezpieczenia i realizacji kontraktów.
    b) Pana/Pani dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego/organizacji międzynarodowej.
  5. Posiada Pan/Pani prawo dostępu do treści swoich danych orz prawo ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, do przenoszenia danych, do wniesienia sprzeciwu, do cofnięcia zgody w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem.
  6. Ma Pan/Pani prawo wniesienia skargi do PUODO gdy uzna, że przetwarzanie Pana/Pani danych osobowych narusza przepisy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r.
  7. Pana/Pani dane osobowe nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany.
  8. Zgoda na przetwarzanie Pana/Pani danych osobowych może zostać przez Pana/Panią wycofana w każdym czasie, poprzez wysłanie maila na adres sekretariat@izbakolei.pl co skutkować będzie usunięciem z bazy Administratora.
  9. Administrator dokłada wszelkich starań, aby zapewnić wszelkie środki fizycznej, technicznej i organizacyjnej ochrony danych osobowych przed ich nieuprawnionym ujawnieniem.

AKCEPTUJĘ
do góry
grupa MTMrealizacja: